THÉRAPIE MDMA

De belangstelling voor psychedelica in de medische wetenschap groeit, ook rond neurodegeneratieve aandoeningen zoals Alzheimer. De blogtitel “Nieuwe verbindingen: psilocybine en Alzheimer in recent onderzoek” raakt aan een prikkelende vraag: kan psilocybine iets betekenen bij Alzheimer, bijvoorbeeld via neuroplasticiteit en verbeterde hersenconnectiviteit, oftewel nieuwe verbindingen? Het eerlijke antwoord is dat we nog lang niet bij duidelijke conclusies zijn. Wel verschijnen er af en toe publicaties die het gesprek inhoudelijk interessanter maken, zoals een recent casusrapport dat online werd besproken.

In dit artikel zetten we op een rij wat zo’n casusrapport wel en niet kan zeggen, welke hypothesen onderzoekers vaak noemen (zoals BDNF en connectiviteit), en welke veiligheids- en contextpunten belangrijk blijven. Daarbij maken we duidelijk onderscheid tussen theorie, vroege observaties en stevig klinisch bewijs. We doen geen medische claims en geven geen individueel advies.

Wat wordt er bedoeld met “psilocybine en Alzheimer”?

Psilocybine is een stof die voorkomt in bepaalde paddenstoelen. In het lichaam wordt het omgezet in psilocine, dat onder meer inwerkt op serotonine-receptoren (met name 5-HT2A). In onderzoekscontext wordt psilocybine vooral bestudeerd bij psychische klachten zoals depressie en angst. De stap naar Alzheimer is niet vanzelfsprekend, omdat Alzheimer primair een neurodegeneratieve aandoening is met onderliggende processen zoals amyloïd- en tau-ophoping, ontsteking en verlies van neuronen.

Toch bestaat er wetenschappelijke interesse in een mogelijk indirect effect: niet zozeer “genezing” van Alzheimer, maar mogelijke invloed op zaken als stemming, betrokkenheid, gedragsproblemen, kwaliteit van leven, en theoretisch ook op aspecten van hersenplasticiteit. Het is belangrijk om dat onderscheid helder te houden. Een middel kan bijvoorbeeld tijdelijk gedrag of beleving beïnvloeden zonder dat de ziekteprogressie zelf verandert.

Het recente casusrapport: wat is er beschreven?

In de forumdiscussie waar dit artikel op voortbouwt, wordt verwezen naar een in juni 2026 gepubliceerd casusrapport. Daarin zou een vrouw met vergevorderde Alzheimer na het gebruik van psilocybine-bevattende paddenstoelen opvallende veranderingen hebben laten zien, zoals verbeteringen in communicatie, geheugen, emotionele betrokkenheid en dagelijkse zelfredzaamheid.

Als dit soort observaties kloppen, is dat zonder meer interessant. Het sluit aan bij een hypothese die je vaker ziet in het psychedelica-veld: dat psilocybine tijdelijk patronen in het brein kan “losser” maken en nieuwe verbindingen of communicatie tussen hersengebieden kan bevorderen. Maar er zijn meteen een paar kanttekeningen die onmisbaar zijn.

Ten eerste: een casusrapport beschrijft één persoon. Dat kan een waardevol signaal zijn, maar het is geen bewijs dat psilocybine Alzheimer kan genezen of terugdraaien. Het laat ook niet zien of het effect reproduceerbaar is, hoe lang het aanhoudt, of welke dosis en context relevant waren.

Ten tweede: bij één patiënt kun je alternatieve verklaringen niet goed uitsluiten. Denk aan verschillen in dag-tot-dag functioneren, omgeving, voeding, slaap, medicatie, stressniveau, sociale interactie, verwachtingen van naasten, of het natuurlijke verloop met tijdelijke “goede dagen”. Bij gevorderde Alzheimer kunnen schommelingen voorkomen, en juist daardoor is het moeilijk om een duidelijke oorzaak-gevolgrelatie vast te stellen.

Ten derde: zonder gestandaardiseerde metingen voor en na, en zonder controlegroep, blijft de interpretatie kwetsbaar. Een casusrapport kan vooral dienen als startpunt voor beter onderzoek: gerandomiseerde studies, of op zijn minst kleine open-label studies met duidelijke meetinstrumenten en follow-up.

Wie de forumbron wil inzien: de discussie staat hier beschreven in lopende vorm: https://trip-forum.nl/qa/kan-psilocybine-helpen-bij-alzheimer/. Het is goed om zo’n bron te lezen als context, maar blijf kritisch op wat wel en niet aangetoond is.

De hypothese: neuroplasticiteit, BDNF en “verbinding” in de hersenen

De kern van de hypothese die vaak genoemd wordt, draait om neuroplasticiteit. Dat is het vermogen van de hersenen om zich aan te passen, nieuwe verbindingen te vormen en bestaande verbindingen te versterken of verzwakken. In sommige onderzoeksgebieden wordt gekeken naar factoren zoals BDNF (brain-derived neurotrophic factor), een eiwit dat betrokken is bij groei en onderhoud van neuronen en synaptische plasticiteit.

Belangrijk is: “BDNF-verhoging” en “verbeterde connectiviteit” zijn in populaire uitleg soms vereenvoudigd. In de wetenschap gaat het om complexe, contextafhankelijke processen. Een tijdelijke verandering in hersenconnectiviteit (bijvoorbeeld gemeten met fMRI) betekent niet automatisch dat iemand blijvend beter functioneert, laat staan dat degeneratieve veranderingen worden teruggedraaid.

Toch kan het concept “verbinding” hier twee betekenissen hebben:

1) Neurobiologische verbinding: mogelijke tijdelijke veranderingen in communicatie tussen hersennetwerken, wat invloed kan hebben op flexibiliteit in denken, emoties of gedrag.

2) Psychologische en sociale verbinding: toegenomen emotionele openheid, contact en responsiviteit, wat voor mensen met cognitieve achteruitgang en hun omgeving als zeer betekenisvol kan worden ervaren.

Het casusrapport dat genoemd wordt, lijkt vooral te passen bij de gedachte dat er soms nog functies aanwezig zijn die wisselend toegankelijk zijn. De hypothese is dan niet per se dat psilocybine “nieuwe hersencellen maakt”, maar dat het tijdelijk toegang geeft tot bestaande capaciteit of communicatiepaden anders laat verlopen. Dat is interessant, maar het blijft speculatief totdat het onder gecontroleerde omstandigheden getest is.

Waarom één positieve observatie niet genoeg is

In de geneeskunde en psychologie is het verleidelijk om een indrukwekkend verhaal te zien als doorbraak. Zeker bij aandoeningen met grote impact en beperkte behandelopties kan hoop snel groeien. Juist daarom is nuance essentieel.

Een enkele casus kan bijvoorbeeld beïnvloed worden door:

Placebo- en verwachtingseffecten: niet alleen bij de persoon zelf, maar ook bij observaties door naasten of zorgverleners.

Setting en aandacht: extra begeleiding, rust, nabijheid en focus kunnen tijdelijk gedrag en stemming verbeteren, los van de stof.

Meetproblemen: “geheugen verbeterde” kan subjectief zijn als het niet met valide tests is gemeten.

Risico op selectieve rapportage: opvallende verbeteringen worden sneller opgeschreven en gedeeld dan neutrale of negatieve uitkomsten.

Dat betekent niet dat het casusrapport waardeloos is. Het betekent wél dat de rol ervan vooral is: een hypothese scherper maken en onderbouwde vragen formuleren voor vervolgonderzoek. Bijvoorbeeld: bij welke subgroep van Alzheimer zou een effect überhaupt plausibel zijn, hoe meet je verandering betrouwbaar, en hoe borg je veiligheid?

Veiligheid en harm reduction: extra complex bij Alzheimer

Los van de vraag of psilocybine werkt, is veiligheid een kernpunt. Bij Alzheimer spelen vaak extra risico’s en kwetsbaarheden, zoals desoriëntatie, angst, valgevaar, interacties met medicatie, lichamelijke comorbiditeit, en beperkte mogelijkheid om de ervaring te begrijpen of achteraf te integreren.

Daarnaast is toestemming en wilsbekwaamheid een essentieel thema. Bij vergevorderde Alzheimer is het vaak ingewikkeld om geïnformeerde toestemming op een zorgvuldige manier te verkrijgen. Dat maakt onderzoeksprotocollen streng, en dat is terecht.

In een harm-reductionbenadering ligt de nadruk op risico’s beperken: geen onverantwoorde combinaties, aandacht voor set en setting, screening op kwetsbaarheden, en het vermijden van situaties waarin iemand zichzelf of anderen in gevaar kan brengen. Voor mensen met cognitieve achteruitgang is dat doorgaans lastiger, waardoor voorzichtigheid extra belangrijk is.

Waar staan we nu wetenschappelijk gezien?

Op dit moment lijkt het veld zich te bevinden in een vroege fase: theorie en preklinische aanwijzingen, af en toe een menselijke observatie, en de behoefte aan goed opgezet klinisch onderzoek. Het casusrapport uit de forumdiscussie kan de relevantie vergroten, juist omdat het een praktijkwaarneming bij een mens betreft in plaats van alleen dierstudies of modellen. Maar het blijft een eerste stap.

Wat je in de komende jaren idealiter zou willen zien:

• Kleine haalbaarheidsstudies met strikte veiligheidscriteria
• Duidelijke, vooraf vastgestelde uitkomstmaten (cognitie, gedrag, kwaliteit van leven)
• Follow-up op meerdere momenten om duur en stabiliteit te beoordelen
• Transparante rapportage van zowel positieve als negatieve uitkomsten

Pas daarna komt de fase waarin bredere conclusies überhaupt mogelijk zijn.

Hoe verhoudt dit zich tot MDMA-sessies en therapiecontext?

Deze blog gaat primair over psilocybine en Alzheimer. Toch is het nuttig om één bredere context te benoemen: sessies met psychoactieve middelen worden in Nederland vaak besproken in termen van onderzoek, therapie en harm reduction. Voor MDMA geldt expliciet dat MDMA-sessies momenteel alleen binnen wetenschappelijk onderzoek of in de praktijk via harm reduction kunnen worden besproken. Dat onderscheid is belangrijk om misverstanden te voorkomen over wat wel en niet kan, en wat wel en niet onderzocht is.

Wie zich oriënteert op begeleide sessies in het algemeen, doet er goed aan om scherp te kijken naar setting, screening, ervaring van begeleiders, nazorg en realistische verwachtingen. Als je hierover in gesprek wilt of je wilt je aanmelden voor een begeleide MDMA-sessie in harm-reductioncontext, dan kan dat via https://mdmatherapie.nl/aanmelden-mdma-sessie/. Dit staat los van claims over Alzheimer en is niet bedoeld als advies voor mensen met dementie.

Conclusion

Het idee dat psilocybine via neuroplasticiteit en veranderde hersenconnectiviteit nieuwe verbindingen kan ondersteunen, is een interessante hypothese. Een recent casusrapport bij vergevorderde Alzheimer, zoals besproken op het forum, kan die hypothese een eerste menselijk aanknopingspunt geven. Tegelijk is één casus geen bewijs en zegt het niets definitiefs over werking, duur, veiligheid of toepasbaarheid bij Alzheimer. De belangrijkste waarde ligt nu in het stimuleren van zorgvuldig vervolgonderzoek, met heldere metingen en strikte veiligheidskaders.